Nog geen reacties

“Een goed idee voor de viering van Tweede Pinksterdag”

door Pastoor Hendriks

Enkele grote feesten in het kerkelijk jaar hebben ook een tweede dag. Voor ons, katholieken, is dat een dag van devotie; er is dan geen verplichting om aan de Heilige Mis deel te nemen. Eerlijk gezegd, hebben wij dat gebruik aan de Reformatie te danken. Voor de protestante christenen gold namelijk een strenge zondagsrust; de tweede, aangehechte, dag bood de gelegenheid om toch ook nog wat buitenshuis te ondernemen. Zo kwam het ervan.

Welk misformulier neem je op die tweede dag? Bij de hoogfeesten van Kerstmis en Pasen is het geen probleem. Daarin is voorzien door de feestdag van de heilige Stefanus (26 december) en de dagen van het hoog bevoorrechte octaaf van Pasen. Ook met Pinksteren vormde het in de klassieke liturgie geen moeilijkheid, want ook het Pinksterfeest had toen een octaaf. Wie het oude missaal raadpleegt, ziet al gauw dat er toen heel wat octaven waren, onderling verschillend in rang. Het is de reden waarom nog altijd het hoogfeest van H. Sacramentsdag pas op de donderdag/zondag na Drievuldigheid valt (na het pinksteroctaaf!) en insgelijks het hoogfeest van het Heilig Hart pas op de derde vrijdag na Pinksteren wordt gevierd (na het octaaf van Sacramentsdag!)

Er ontstond echter een probleem, toen veel van deze octaven werden afgeschaft. Ook Pinksteren verloor het octaaf. Men wilde in de moderne liturgie meer benadrukken dat de paastijd op de vijftigste dag (de dag van Pinksteren – het woord ‘Pentekostes’ betekent letterlijk ‘vijftigste’) eindigt en dat er geen nieuwe feestweek aangekoppeld gaat worden. Op maandag na Pinksteren begint dan gelijk weer de tijd door het jaar. Het getijdengebed is ook daarvan. In feite is de liturgische kleur gelijk weer groen, tenzij er precies op die datum een gedachtenis of feest van een heilige te vieren is. Als een soort concessie werd in ons land, waar een tweede dag als vrije dag bestaat, de mogelijkheid geboden om de votiefmis van de Heilige Geest, met rode liturgische gewaden, te nemen.

(Naar verluidt, was het zelfs voor de zalige paus Paulus VI destijds een verrassing dat er in de sacristie van zijn huiskapel in het Apostolisch Paleis op Tweede Pinksterdag een groen kazuifel voor hem was klaargelegd. Hij sprak er zijn verbazing over uit: Waarom geen rood? En wie heeft dat dan bepaald?..

Het antwoord van de koster was kort: U, Heiligheid. Er wordt inmiddels meer erover bekend dat de liturgiehervorming na het Tweede Vaticaans Concilie zeker niet in alle omstandigheden de persoonlijke voorkeur van de zalige Paulus VI weergaf, ofschoon officieel de daartoe strekkende besluiten onder zijn naam zijn uitgevaardigd.)

Op 11 februari 2018 heeft paus Franciscus besloten om een nieuwe, heel passende, invulling te geven aan de liturgie op Tweede Pinksterdag. Voor de gehele Kerk, of het nu gaat om landen met of zonder een vrije dag, is met ingang van dit jaar ingevoerd dat op die dag een gedachtenis wordt gehouden onder de titel: ‘Maria, Moeder van de Kerk’. Deze titel is al in 1964 door de zalige paus Paulus VI aan Maria gegeven tijdens het Tweede Vaticaans Concilie; als aanroeping werd hij vervolgens opgenomen in de Litanie van Loreto en aldaar ingevoegd na de aanroeping ‘Moeder van de Zaligmaker’. Nu is er ook een vaste liturgische dag om dit te gedenken.

De zin is duidelijk. Volgens de Handelingen der Apostelen (Hand. 1,12-14) hebben de apostelen zich na de Hemelvaart van de Heer in gebed terug getrokken in de zaal van het Cenakel om de komst van de beloofde Heilige Geest te verwachten. Maria bevond zich in hun gezelschap. Zij was erbij, toen de dag van Pinksteren aanbrak. De voorstellingen in de beeldende kunst laten interpreterend zien dat ook over Haar de Heiige Geest in vurige tongen neerdaalt. Zij was overschaduwd door de Heilige Geest om de maagdelijke Moeder van God te worden; nu komt Hij opnieuw over Haar om Haar tot de Moeder van de Kerk te maken.

Zo is de Tweede Pinksterdag dus voorzien van een nieuwe invulling. Het is geen dag meer onder het octaaf  van Pinksteren, zoals in de klassieke liturgie; het is evenmin een gewone dag door het jaar, met als concessie eventueel de mogelijkheid van een votiefmis, zoals in de laatste jaren. We zijn uit een gegroeid probleem gekomen. Het is nu een heel passende dag om, vanuit de nederdaling van de Heilige Geest over de Apostelen en over de Kerk, heel gelovig stil te staan bij Haar, aan wier zorg de Heer Zijn leerlingen heeft toevertrouwd. De woorden, gesproken vanaf het Kruis, ‘Zie daar uw Moeder’ hebben op de Pinksterdag een bekroning gekregen, toen ook Zij de gaven van de Heilige Geest ontving om ze door Haar gebed en voorspraak in te zetten voor allen die in de loop van de geschiedenis op Haar hemelse hulp willen rekenen. O Maria, Moeder van de Kerk, bid voor ons!

Reacties zijn gesloten.