Nog geen reacties

“De paaskaars: symbool van de verrezen Christus”

door Pastoor Hendriks

Hij staat weer op een ereplaats in het hoogkoor; prominent en opvallend. Het zal vijftig dagen duren, tot en met Pinksteren. Op een plechtige manier is hij binnen gedragen in een verder donker kerkgebouw. Wij hebben onze kaarsen eraan aangestoken. In een diepzinnig theologische tekst van eeuwen oud (Exsultet) is hij bezongen. De paaskaars is het symbool van de verrezen Heer, van het offer van Zijn leven tot delging van de erfschuld en van het Licht dat geen ondergang en einde kent.

Hebt u de paaskaars wel eens van heel dichtbij bekeken? De vormgeving van het wasreliëf is ieder jaar anders. De verschillende firma’s concurreren met elkaar in originele en kunstige ontwerpen. Maar de basisgegevens zijn steeds dezelfde. De paaskaars draagt duidelijk een versierd kruis: teken van de overwinning op de dood door het sterven en verrijzen. Het kruis is gemerkt met vijf wierooknagels. Die vormen de verwijzing naar de wonden van de Heer in handen, voeten en zijde. Die wonden zijn nu Zijn eretekenen geworden. Ten overstaan van Zijn leerlingen toont Hij ze als Zijn signalement; Hij geeft aan de heilige apostel Thomas de kans om ze aan te raken en zich erin te bergen. (Overigens: lange tijd was ik een van de weinige pastoors die bij de kaarsenfabrikant nog echte, handgemaakte, wierooknagels bestelde; die kon ik dan brandend in de paaskaars drukken. Dat was, alleen al door de wierooklucht, veel indrukwekkender dan het aanbrengen van de nagels met een soort speld.) Voorts is er plaats voor de eerste en de laatste letter van het Griekse alfabet, Alfa en Omega: ten teken dat Christus van alles het begin en de voleinding is. Tenslotte is er nog het lopende jaartal, traditioneel geordend rondom het hart van het kruis. Pasen maakt alles nieuw; Pasen is een soort van kerkelijke nieuwjaarsdag. Dan pas doet het nieuwe jaartal zijn intrede in de liturgie. Ja, een paaskaars is rijkelijk onderscheiden met symboliek die naar de gestorven, verrezen en levende Heer verwijst. En de christenen uit de Reformatie hebben in de afgelopen vijftig jaar graag dit eeuwenoude symbool overgenomen, tot grote vreugde van de kaarsenfabrikanten, die hun afzetgebied beduidend zagen toenemen.

‘Lumen Christi – Deo gratias’ wordt bij de intrede van de paaskaars driemaal gezongen, steeds op een hogere toon.

In eerste instantie lag het voor de hand dat men een vertaling zocht die op dezelfde, zo vertrouwde, melodie kon worden gezongen. Zo kwam het tot: ‘Licht van Christus – Heer, wij danken U’. In latere jaren kwam de variant: ‘Christus, het Licht – Wij danken God’. Het wil mij voorkomen, dat deze vertaling treffender is. De tweede naamval heeft mijns inziens de bedoeling om te verduidelijken en uit te leggen. Technisch is het, en dit voor de fijnproevers, een zogenoemde ‘genitivus explicativus’. Daarmee wordt bedoeld: het is niet het licht dat van Christus komt, maar de verrezen Heer Christus is Zelf het Licht. Dat is een veel krachtiger uitroep. Ik wil dat toch even kwijt; vergeeft u het me maar dat ik mijn voorliefde voor de Latijnse taal hier even erbij heb gehaald.

De paaskaars blijft nu de volle vijftig dagen van de paastijd op de ereplaats staan en wordt pas op Pinksteren aan het einde van de viering gedoofd. Ook al staat ons nog goed bij dat dit doven in de klassieke liturgie gebeurde na het evangelie op Hemelvaartsdag, als een symbolische handeling ten teken van de Heer Die weer naar de Vader was gegaan, toch is het zinvoller dat de paaskaars nu in ons midden blijft tot aan de vervulling van het Paasfeest in de nederdaling van de Heilige Geest over de apostelen en de Kerk.
Daarna krijgt de paaskaars een bescheidener plaats in het kerkgebouw, eigenlijk in de doopkapel, maar die functioneert in de Sint Josephkerk niet meer als zodanig. Bij gelegenheid van een doopviering of een uitvaart doet hij weer dienst en zo markeert hij begin en einde van het leven van de katholiek gelovige op aarde. De verrezen Christus heeft een onomkeerbare betekenis gegeven aan ons gelovig leven en sterven. Met Hem verrijzen wij immers.

En nu nog een aanbod tot slot.
In de afgelopen jaren is het wel enigszins gebruikelijk geworden dat parochianen thuis een paaskaars uit een vorig jaar in de kamer hebben staan. We hebben in onze parochie nog enkele exemplaren ter beschikking. Deze kaarsen zijn in de aanbieding voor belangstellenden. Aan hen wordt dan een bijdrage in de kosten van destijds gevraagd. Ten opzichte van de nieuwprijs lijkt een gift van tenminste vijftig euro redelijk. Als u interesse hebt: deze paaskaarsen staan opgesteld in de kluis; de dienstdoende koster kan u op verzoek de exemplaren laten zien. Mogelijk vindt u het apart om thuis de paaskaars uit een voor u bijzonder jaar te hebben staan. Wij kunnen eventueel bemiddelen bij het verwerven van een passende kandelaar. De bijdragen komen dan ten goede aan de nu lopende jubileumactie voor ons 175-jarige kerkgebouw.

Reacties zijn gesloten.